تنگه هرمز کجاست؟ راهنمای کامل موقعیت، اهمیت، مالکیت و نقش آن در تجارت جهانی

تنگه هرمز یکی از تنگه ‌های استراتژیک جهان برای انتقال نفت، صادرات LNG (گاز طبیعی مایع) و کالاهای تجاری است، که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می کند. به همین دلیل این روزها اخبارهایی مبتنی بر «تنگه هرمز باز شد» یا «تنگه هرمز بسته شد»، بخش قابل توجهی از بازارهای جهانی و قیمت انرژی را تحت تاثیر قرار می دهد.

اما این تنگه دقیقا کجاست؟ کدام کشورها به آن اشراف دارند؟ عرض و عمق آن چقدر است؟ و چرا تا این حد در تجارت جهانی و بین المللی تاثیر گذار است؟ در این مقاله به تمامی این سوالات همراه با نقشه، تصاویر و اطلاعات به ‌روز پاسخ خواهیم داد.

تنگه هرمز کجاست؟

تنگه هرمز که در جنوبی ترین بخش استان هرمزگان قرار دارد. این آبراه باریک، خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می کند. این تنگه از شمال به ایران و از جنوب به عمان و امارات متحده عربی منتهی می شود و به عنوان یک گذرگاه حیاتی برای تجارت بین المللی استفاده می شود. به طوری که حدود یک پنجم (20 درصد) از نفت مصرفی جهان از این تنگه عبور می کند.

از جمله نزدیک ترین جزایر به این تنگه می توان به جزیره هرمز، قشم، هنگام و لارک اشاره کرد. این جزایر به دلیل به ویژه قشم به دلیل هم‌جواری با این تنگه اهمیت جغرافیایی بالایی دارند و از محبوب ترین مقاصد گردشگری جنوب کشورشناخته می شوند.

ویژگی	اطلاعات
موقعیت	جنوب ایران
اتصال	خلیج فارس به دریای عمان
کشورهای مجاور	ایران، امارات و عمان
نزدیک‌ترین جزایر	قشم، هرمز، لارک و هنگام
اهمیت	مسیر اصلی انتقال انرژی جهان

تنگه هرمز از کجا تا کجاست؟

تنگه هرمز از سواحل جنوبی استان هرمزگان در ایران تا شبه جزیره مسندم در کشور عمان امتداد دارد. کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات متحده عربی، عربستان صعودی، عراق، کویت و قطر نیز بخش قابل توجهی از تجارت دریایی خود را از طریق این شاهراه انجام می دهند.

نقشه تنگه هرمز

با مشاهده نقشه تنگه هرمز می ‌توان موقعیت دقیق این آبراه را میان سواحل جنوبی ایران و شبه ‌جزیره مسندم عمان مشاهده کرد.

تنگه هرمز چگونه ساخته شد؟

میلیون ها سال فعالیت زمین ساختی، تغییر سطح دریاها، برخورد صفحات قاره ای و فرسایش های مداوم به تدریج باعث ایجاد آبراهی باریک و عمیق بین ایران و شبه جزیره عربستان به نام «تنگه هرمز» شد. این آبراه، خلیج فارس را به دریای عمان و آب های آزاد متصل می کند و به عنوان یکی از گذرگاه های بین المللی تجارت جهانی نفت و انرژی شناخته می شود.

مشخصات جغرافیایی تنگه (عرض، طول و عمق)

بر اساس اطلاعات منتشر شده در منابع مختلف طول این تنگه 158 تا 167 کیلومتر اعلام شده است. عرض آن نیز در نقاط مختلف از 54 تا 87 کیلومتر متغیر است. جالب است بدانید که عمق این تنگه از خلیج فارس بیشتر است؛ به طوری که عمق این گذرگاه دریایی در برخی نقاط به ویژه در نزدیکی شبه جزیره مسندم به بیش از 100 متر می رسد؛ در حالی که حداکثر ژرفای آب در خلیج فارس به 90 متر می رسد.

مشخصه	مقدار
طول تنگه	158 تا 167 کیلومتر
عرض تنگه	54 تا 87 کیلومتر
بیشترین عمق تنگه هرمز	بیش از 100 متر
بیشترین عمق خلیج فارس	حدود 90 متر

اهمیت تنگه هرمز در تجارت جهانی

بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، روزانه حدود 20 میلیون بشکه نفت خام از طریق تنگه هرمز جابه‌جا می شود (حدود 20 درصد از مصرف جهانی نفت و 25 درصد از تجارت دریایی نفت)؛ به همین دلیل این تنگه در کنار آبراه‌ های مهمی مانند تنگه مالاکا، کانال سوئز، باب ‌المندب و تنگه جبل ‌الطارق، یکی از مهم‌ ترین گلوگاه ‌های تجارت دریایی جهان محسوب می‌شود.

کشورهای حوزه خلیج فارس مانند ایران، عربستان سعودی، عراق، کویت، امارات متحده عربی و قطر بیشترین وابستگی را به این تنگه دارند. بسیاری از این کشورها عضو سازمان اوپک (OPEC) هستند و بخش قابل توجهی از صادرات انرژی آنها از طریق این گذرگاه دریایی انجام می دهند.

اهمیت این آبراه بین المللی تنها به صادرات نفت و LNG محدود نمی شود؛ بلکه روزانه صدها کشتی تجاری و کانتینربر کالاهای مختلف را این طریق میان کشورهای آسیایی، اروپایی و دیگر نقاط جهان جابه‌جا می کنند. از سوی دیگر، کشورهای دیگری مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی بخش قابل توجهی از نفت و گاز مورد نیاز خود را از طریق این مسیر دریافت می کنند.

با توجه به این موارد تنگه Hormuz یک شاه‌راه حیاتی برای تجارت نفتی جهان و بسیاری از کالاها به شمار می رود و حتی یک روز بسته بودن این تنگه می تواند باعث افزایش چشمگیر قیمت نفت و ایجاد نوسان در بازارهای جهانی شود.

بستن تنگه هرمز به چه معناست؟

منظور از بستن این تنگه، مختل شدن یا توقف عبور نفتکش ها و کشتی های تجاری از این گلوگاه انرژی جهان است. این موضوع می تواند به دلایلی مثل درگیری های نظامی، ناامنی دریایی یا محدودیت های ایجاد شده برای کشتیرانی رخ دهد. از آنجا که این تنگه یک آبراه بین‌ المللی است، هرگونه محدودیت در تردد آن معمولاً با واکنش کشورهای مختلف و نهادهای بین‌ المللی همراه می ‌شود.

اگر تنگه هرمز بسته شود چه اتفاقی می‌افتد؟

همزمان با شروع حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران بارها اخبارهایی مبتنی بر «بسته شدن تنگه هرمز» یا «بازگشایی تنگه هرمز» را شنیده ایم. از آنجا که این آبراه یکی از مهم ترین گذرگاه های بین المللی انرژی است؛ بسته شدن آن باعث بروز بحران در بازار انرژی جهان می شود.

از جمله مهم ترین پیامدهای بسته شدن این آبراه بین المللی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش قیمت جهانی نفت و گاز؛
• اختلال در زنجیره تأمین کالا؛
• افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی؛
• نوسان بازارهای مالی؛
• تأثیر بر اقتصاد کشورهای صادرکننده و واردکننده انرژی؛

آیا بستن تنگه هرمز از نظر حقوق بین ‌الملل امکان ‌پذیر است؟

تنگه هرمز یک گذرگاه بین المللی است و عبور و مرور نفتکش ها و کشتی های تجاری در آن بر اساس قواعد حقوق بین الملل و مقررات کشتیرانی بین المللی انجام می شود. به همین دلیل به گفته بسیاری از کارشناسان حقوق بین الملل ایجاد محدودیت کامل برای عبور و مرور کشتی ها از این تنگه، یک موضوع بسیار پیچیده است و می تواند پیامدهای حقوقی، اقتصادی و سیاسی گسترده ای را در سطح منطقه و جهان به دنبال داشته باشد.

بنابراین هرگونه تصمیم درباره بستن یا بازگشایی این تنگه، علاوه بر شرایط سیاسی و امنیتی منطقه، از منظر حقوق بین‌ الملل نیز قابل بررسی است و معمولاً با واکنش کشورهای ذی ‌نفع و نهادهای بین‌المللی همراه می‌ شود.

آیا مسیر جایگزینی برای تنگه هرمز وجود دارد؟

بله، برخی مسیرهای جایگزین وجود دارند؛ اما هیچ‌ کدام نمی‌توانند به‌طور کامل جایگزین تنگه Hormuz شوند. برخی کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی، با احداث خطوط لوله انتقال نفت، بخشی از صادرات خود را بدون عبور از این تنگه به بنادر واقع در دریای سرخ یا دریای عمان منتقل می ‌کنند. با این حال، ظرفیت این خطوط لوله محدود است و تنها بخشی از نفت صادراتی منطقه را پوشش می ‌دهد.

از طرفی، کشتی‌ های تجاری و نفتکش‌ هایی که مقصد آنها بنادر ایران، عراق، کویت، قطر یا بخش زیادی از بنادر خلیج فارس است، عملاً مسیر دریایی جایگزینی برای عبور از تنگه هرمز ندارند. به همین دلیل، این آبراه همچنان مهم ‌ترین گذرگاه دریایی برای انتقال انرژی از خلیج فارس به بازارهای جهانی محسوب می ‌شود.

آیا می‌ توان از نزدیک تنگه هرمز را دید؟

بله، در سفر به جنوب ایران، امکان دیدن تنگه هرمزاز نزدیک است و حتی در برخی سواحل و جزایر این منطقه، کشتی های تجاری و نفتکش های غول پیکر قابل مشاهده هستند.

اگر قصد دیدن تنگه هرمز از نزدیک را دارید، سفر به جزایر و شهرهای ساحلی جنوبی ایران یکی از بهترین راه ‌ها برای تماشای این آبراه بین ‌المللی است. از جمله زیباترین جزایر اطراف این تنگه می توان به جزیره هرمز، جزیره قشم، جزیره لارک و برخی از سواحل بندر عباس اشاره کرد.

هیچ عکسی جای تماشای تنگه هرمز از نزدیک را نمی ‌گیرد. اگر دوست دارید عبور کشتی‌ های غول‌ پیکر را از نزدیک ببینید و زیبایی‌ های جزایر قشم، هرمز و لارک را تجربه کنید، همین حالا سفر خود را برنامه ‌ریزی کنید. در مای سفر می ‌توانید بلیط هواپیما بندرعباس و بلیط هواپیما قشم را با چند کلیک رزرو کنید و راهی جنوب ایران شوید.

 جمع بندی

تنگه هرمز یکی از تنگه‌ های استراتژیک جهان است که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می کند و نقش بسیار مهمی در تجارت نفت و انرژی جهانی دارد. به همین دلیل بروز هر گونه اختلال در این تنگه مثل بستن تنگه آن تاثیر مستقیم بر قیمت نفت جهانی خواهد داشت.

در این مقاله تلاش کردیم به مهم‌ ترین پرسش ‌های کاربران درباره تنگه هرمز، از موقعیت جغرافیایی و اهمیت اقتصادی گرفته تا مشخصات، وضعیت حقوقی و امکان بازدید از آن پاسخ دهیم. اگر همچنان سؤال یا تجربه ‌ای درباره سفر به این منطقه دارید، خوشحال می ‌شویم آن را در بخش دیدگاه‌ های مای سفر با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید.

 سوالات متداول