تاریخچه تفلیس: آشنایی سریع و مفید با فرهنگ و آداب و رسوم پایتخت گرجستان
تفلیس در قرن پنجم میلادی و به دستور واختانگ گورگاسالی، پادشاه گرجستان، بنا شد. افسانه میگوید او هنگام شکار، قرقاولی را دید که در چشمهای آب گرم افتاد و جان داد، و همینجا دستور ساخت شهر را داد. نام تفلیس هم از همین چشمهها آمده و به معنی «گرم» است. این شهر در طول تاریخ با ایران پیوندی عمیق داشته و همین پیشینهٔ مشترک، یکی از دلایل جذابیت آن برای ایرانیان است. در این مقاله از افسانهٔ بنیانگذاری تا امروز، تاریخچهٔ تفلیس را مرور میکنیم.
ارزان ترین پروازهای مسیر تهران به تفلیس
برای مشاهده لیست کامل پروازها و خرید بلیط روی تاریخ مد نظر کلیک کنید.
جدول تاریخچه تفلیس بر اساس روایت ها
| دوره / سال | رویداد مهم |
|---|---|
| قرن ۴ میلادی | ساخت قلعهٔ اولیهٔ نارینقلعه در دورهٔ ساسانی؛ تفلیس در حوزهٔ نفوذ ایران |
| قرن ۵ میلادی | بنیانگذاری شهر به دست واختانگ گورگاسالی (طبق روایت سنتی گرجی) |
| اواخر قرن ۵ و ۶ میلادی | انتقال پایتخت پادشاهی ایبری به تفلیس در زمان داچی، پسر واختانگ |
| ۶۲۸ میلادی | حمله و غارت شهر توسط هراکلیوس، امپراتور بیزانس |
| قرن ۸ تا ۱۲ میلادی | حکومت اعراب مسلمان و تشکیل «امارت تفلیس» |
| ۱۱۲۲ میلادی | فتح تفلیس به دست داوود چهارم (داوود سازنده) و تبدیل آن به پایتخت گرجستان متحد |
| ۱۱۸۴ تا ۱۲۱۳ میلادی | دوران ملکه تامار و اوج عصر طلایی گرجستان |
| ۱۲۳۶ میلادی | تسلط مغولها بر تفلیس |
| ۱۳۸۶ میلادی | حملهٔ تیمور به شهر |
| قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی | رقابت صفویان و عثمانیها بر سر تفلیس و دستبهدست شدن شهر |
| ۱۷۹۵ میلادی | حملهٔ آغامحمدخان قاجار و ویرانی بخش بزرگی از شهر |
| ۱۸۰۱ میلادی | الحاق شرق گرجستان به امپراتوری روسیه تزاری |
| قرن ۱۹ میلادی | تبدیل تفلیس به مرکز اداری قفقاز و رونق معماری اروپایی («پاریس کوچک») |
| ۱۹۱۸ میلادی | اعلام استقلال جمهوری دموکراتیک گرجستان با پایتختی تفلیس |
| ۱۹۲۱ میلادی | ورود ارتش سرخ و ضمیمه شدن گرجستان به شوروی |
| ۱۹۹۱ میلادی | استقلال دوبارهٔ گرجستان پس از فروپاشی شوروی |
نام و ریشهٔ واژهٔ تفلیس
نام «تفلیس» از واژهٔ گرجی «تبیلیسی» (Tbilisi) به معنای «گرم» گرفته شده و به چشمههای آب گرم گوگردی این منطقه اشاره دارد، همان چشمههایی که طبق افسانه باعث ساخت شهر شد. در گذشته این شهر در منابع فارسی و غربی «تفلیس» یا «تیفلیس» نوشته میشد و نام رسمی کنونی «تبیلیسی» از گرجی آمده است. هنوز هم حمامهای گوگردی محلهٔ آبانوتوبانی یادگار همین چشمهها هستند.
تفلیس گرجستان کجاست؟
تفلیس به عنوان پایتخت و بزرگترین شهر گرجستان، در ارتفاع 400 متری از سطح دریا با جمعیتی حدود ۱.۱ تا ۱.۲ میلیون نفر قرار دارد. بنابراین اگر عاشق ورزش های برفی هستید کافی است از کوه های برفی تفلیس دیدن کنید. گردشگران زیادی برای کوهنوردی و انجام ورزش های هیجانی برفی، صرفا در فصل زمستان، زمانی که اوج بارش های برف است، به این منطقه سفر می کنند. آیا شما هم مثل من عاشق برف بازی و تفریحات برفی هستید؟!

گرجستان کشوری است که در تقاطع اروپای شرقی و آسیای غربی و در قفقاز واقع شده است. شاید تا کنون شما هم تصور کرده باشید که گرجستان بخشی از روسیه باشد، اما گرجستان بخشی از روسیه محسوب نمی شود و صرفا از سمت شمال با روسیه مرز مشترک دارد. گرجستان به عنوان کشوری بین قارهای طبقه بندی می شود و با تاریخ اروپا و خاورمیانه پیوندهای تاریخی خوبی دارد.

نگاهی به تاریخ تفلیس
تفلیس در گذشته با عنوان تفلیس یا تیفلیس شناخته می شد. ریشه نام تفلیس در زبان گرجی به عنوان تبیلیسی به معنای گرم و محلی منسوب به چشمه های آب گرم است. شاید برای شما هم جالب باشد که نام ایرانیان در تاریخچه تفلیس می درخشد. تفلیس در دوره هخامنشیان و ساسانیان جزئی از ایران بوده است و به همین دلیل بخشی از فرهنگ تفلیس گرجستان با فرهنگ ما مشابهت هایی دارد. هنوز هم برخی از آثار برجای مانده در تفلیس مانند قلعه ناریکالا یادبودی از دست سازه های ایرانیان در دوره ساسانی، قابل روئیت است.

آشنایی با فرهنگ زندگی مردم تفلیس
زمانی که در حال تحقیق و بررسی عمیق گرجستان بودم، به نکته ای برخورد کردم که بیان کردنش در این مقاله قطعا برای شما هم جالب خواهد بود:
تفلیس در گذشته به عنوان پاریس کوچک شهرت بسیاری کسب کرده بود و در واقع فرهنگ و زندگی غنی مردم شهر باعث انتخاب این نام برای تفلیس شده بود. گرجستان از اقوام مختلف گرجی، روسی، اوستایی، آذری و آبخازی تشکیل شده است. بنابراین می توان گفت فرهنگ مردم گرجستان وجه مشترک زیادی با سایر اقوام قفقاز نشین دارد و اگر به این شهر سفر کنید، میتوانید همزمان با چندین فرهنگ آشنا شوید.
اما گرجی ها نسبت به آذربایجانی ها و روسی ها و سایر اقوام بیشترین جمعیت را به خود اختصاص داده اند. مردم گرجستان به زبان قفقازی که به عنوان گرجی مشهور است، صحبت می کنند. اما به دلیل اینکه گردشگران زیادی از سراسر جهان به پایتخت یعنی تفلیس سفر می کنند، زبان دوم یعنی انگلیسی رواج یافته است. بنابراین در اکثر هتل ها و یا مکان های گردشگری و فرودگاه های این شهر می توانید با زبان انگلیسی پیش بروید.

مردم گرجستان برای سالمندان احترام زیادی قائل هستند و معمولا در جمع ها سخن گفتن به نشانه احترام با افراد بزرگتر آغاز خواهد شد. علاوه بر این مسئولیت تصمیم گیری در خانواده بر عهده افراد مسن است. مردم گرجستان معمولا گرم و صمیمی صحبت می کنند و این موضوع شما را به یاد هموطنان خودمان خواهد انداخت. جالب است بدانید در گرجستان خانم ها می توانند مشغول به کار شده و تحصیلات عالی نیز داشته باشند.
در پایتخت گرجستان همواره جشنواره های جالب، رویدادهای فرهنگی، نمایش های تئاتر و کنسرت های مختلفی برگزار می شود. از جمله مهم ترین رویدادهای فرهنگی که گردشگران زیادی را به سوی خود جذب کرده است، می توان به برنامه های جالبی که در تئاتر ملی اپرا و باله هر ساله برگزار می شود اشاره کرد.

آشنایی با لباس سنتی مردم گرجستان
لباس سنتی مردم گرجستان چوخا از جنس پشم و به همراه یقه بلند است. چوخا همواره نقش موثری در تاریخچه تفلیس داشته و در گرجستان به عنوان نماد غرور ملی استفاده می شود و مردان گرجی اغلب در مناسبت های خاص، عروسی ها، جشن ها و غیره آن را می پوشند. این کت پشمی یقه بلند بیش از هزاران سال است که در گرجستان استفاده می شود و با اینکه حاکم زیادی در گرجستان حکمرانی کرده اند اما همچنان به عنوان لباس ملی حفظ شده است. لباس سنتی زنان گرجستان با نام کارتولی نیز بسیار زیبا و با رنگ های قرمز، زرد، سفید، آبی و سبز دیده می شود. خانم های گرجی جواهرات را خیلی دوست دارند و جواهرات آن ها از مرجان قرمز و کهربا ساخته می شد. همچنین زنان گرجستان از آرایش ملایم رژ گونه، مو و ابرو استفاده می کنند.

موسیقی گرجستانی: سبک مشهور فولکور
فولکلور یکی از سبک های خاص و ومشهور موسیقی گرجی است که حتی رقص ملی مردم نیز به همین نام مشهور است. موسیقی در فرهنگ مردم تفلیس جایگاه ویژه ای دارد و همواره رویدادهای موسیقی متنوعی در تفلیس برگزار می شود که توجه گردشگران زیادی را به خود جذب می کند.

چرا تفلیس در میان گردشگران محبوب است؟
اگر به تفلیس سفر کنید، متوجه خواهید شد که این شهر به عنوان یک مقصد بسیار محبوب هر ساله گردشگران زیادی به خصوص از کشور عزیزمان ایران، را به سوی خودش جذب می کند. بخش قدیمی تفلیس که با خیابان های باریک و سازه های باستانی تزئین شده، قرن ها است که تاریخچه تفلیس را به نمایش می گذارد.
عوامل موثر بر جذب گردشگر در تفلیس
مهمان نوازی گرم مردم محلی، غذاهای نمادین گرجی، و ایجاد تجربه منحصر به فردی مانند حمام های گوگردی در منظقه آبانوتوبانی به جذابیت این شهر افزوده است. هزینه های مناسب، امنیت و آرامش حاکم بر شهر و همایش ها و رویدادهای فرهنگی از دیگر مواردی هستند که تفلیس را به مقصدی محبوب برای گردشگران تبدیل کرده است.

اما آنچه سبب شده ایرانیان جذب این شهر گردشگری شوند، شامل موارد زیر هستند:
- فرهنگ میهمان نوازی مردم تفلیس
- ذائقه و سبک فرهنگ غذایی سازگار با ایرانیان
- عدم نیاز به ویزا برای رفتن به تفلیس
- امنیت و اطمینان خاطر حاکم بر شهر
- نزدیکی و کوتاه بودن فاصله تفلیس تا ایران
- زندگی کردن اقوام ایرانی در تفلیس
- جاذبه های گردشگری و تفریحی
- مراکز خرید برند با محصولات متنوع
در نهایت می توان گفت تفلیس با داشتن فرهنگ غنی از اقوام گرجی، روسی، ارمنی، آذری و آبخازی توانسته توجه گردشگران زیادی علی الخصوص ایرانیان را به خود جلب کند. هر گردشگری که قصد سفر به این شهر زیبا را دارد، دست کم دوست دارد با پیشینه و تاریخچه تفلیس آشنا شود و خوشبختانه پایتخت گرجستان حرف های زیادی از گذشته های دور تا به امروز دارد. همه را در قابل آثار تاریخی بیان می کند. در مجله مای سفر سعی کردیم هر آنچه مربوط به تفلیس باشد را در قالب مقالات متنوع درج کنیم تا بیشتر با این شهر زیبا آشنا شوید.
پاسخ به سوالات متداول
طبق روایت سنتی گرجی، تفلیس در قرن پنجم میلادی بنا شده و بیش از ۱۵۰۰ سال قدمت دارد. اما شواهد باستانشناسی نشان میدهد این منطقه پیش از آن هم سکونتگاه بوده، بنابراین قدمت واقعی سکونت در آن احتمالاً بیشتر است.
یکی از قدیمیترین بناهای شهر، نارینقلعه است که پایههای اولیهٔ آن به قرن چهارم میلادی برمیگردد. کلیسای آنچیسخاتی هم که قدمتش به قرن ششم میرسد، معمولاً قدیمیترین کلیسای باقیماندهٔ تفلیس معرفی میشود. بخش زیادی از ساختار فعلی نارینقلعه مربوط به دورههای بعدی است.
زبان رسمی و اصلی مردم تفلیس گرجی (کارتولی) است که الفبای مخصوص خود را دارد. زبانهای روسی، ارمنی و آذری هم در میان اقلیتها رایج است و در مراکز گردشگری، هتلها و رستورانها میتوان با انگلیسی (و گاهی روسی) ارتباط برقرار کرد.