راهنمای بازدید از مسجد سلطان احمد استانبول (مسجد آبی)
خیلی از گردشگران ترکیه به دیدن مسجد سلطان احمد استانبول می روند، اما فقط چند عکس یادگاری می گیرند و سریع خارج می شوند. غافل از اینکه هر گوشه این بنا قصه ای پنهان دارد که اگر آن را ندانید، انگار نیمی از شکوه این شهر را ندیده اید. در این مقاله از مجله گردشگری مای سفر می خواهیم با هم قدم به قدم در ایوان های این مسجد راه برویم. و بفهمیم چرا بعد از چهارصد سال این بنا هنوز هم قلب تپنده استانبول است.
در جدول زیر یک نمای کلی از این جاذبه دیدنی استانبول را برایتان آورده ایم تا برنامه ریزی سفرتان به این شهر دقیق تر باشد.
| ویژگی های کلیدی | اطلاعات کاربردی برای بازدیدکنندگان ایرانی |
|---|---|
| نام مشهور بین المللی | مسجد آبی یا همان Blue Mosque |
| دلیل اصلی شهرت | داشتن ۶ مناره و بیش از ۲۰ هزار کاشی آبی رنگ ایزنیک |
| هزینه ورودی | کاملاً رایگان (چون یک مسجد فعال برای عبادت است) |
| بهترین زمان بازدید | ۹ صبح تا قبل از اذان ظهر برای دوری از شلوغی |
| موقعیت مکانی | منطقه فاتح، محله سلطان احمد، روبروی موزه ایاصوفیه |
تاریخچه باشکوه مسجد سلطان احمد استانبول
وقتی در میدان بزرگ شهر می ایستید، قامت بلند و گنبدهای روی هم مسجد سلطان احمد استانبول اولین چیزی است که هوش از سرتان می برد. این مسجد فقط یک مکان مذهبی ساده نیست. بلکه نمادی از قدرت نمایی معماران مسلمان در قرن هفدهم میلادی به شمار می آید.
سلطان احمد اول زمانی که تنها ۱۹ سال داشت، تصمیم گرفت بنایی بسازد که حتی از کلیسای باستانی ایاصوفیه هم زیباتر باشد. برای این کار، بهترین شاگرد معمار معروف عثمانی یعنی “معمار سنان” را به خدمت گرفت.
چرا مکان ساخت این مسجد انقدر حساس و استراتژیک بود؟
سلطان جوان برای ساخت این بنا دست روی جایی گذاشت که قبلاً محل کاخ پادشاهان بیزانس بود. او می خواست با این کار نشان دهد که قدرت عثمانی ها بر ویرانه های امپراتوری های قبلی استوار شده است. جالب است بدانید که برای خالی کردن این زمین، هزینه های بسیار سنگینی به بزرگان شهر پرداخت شد. تا خانه هایشان را تخریب کنند و اجازه دهند این نگین آبی رنگ در قلب شهر بدرخشد.
چالش های بزرگ ساخت این بنای عظیم
ساخت چنین بنایی در آن زمان اصلاً کار راحتی نبود و بیش از هفت سال زمان برد. سلطان احمد به قدری برای دیدن پایان کار عجله داشت که گاهی خودش هم در کنار کارگران بیل به دست می گرفت و کار می کرد. او می خواست مسجدی بسازد که نامش را در تاریخ جاودانه کند و دقیقاً به همین دلیل بود که از هیچ هزینه و جزییاتی در طراحی داخلی و خارجی آن دریغ نکرد.
چرا به مسجد سلطان احمد استانبول، مسجد آبی می گویند؟
اگر از بیرون به ساختمان نگاه کنید، شاید متوجه نشوید که چرا تمام دنیا آن را به نام “مسجد آبی” می شناسند. راز این نامگذاری زمانی فاش می شود که شما از درهای سنگین چوبی عبور کنید و پا به داخل شبستان اصلی بگذارید. در آنجاست که با انفجاری از رنگ آبی روبرو می شوید که از هزاران کاشی ظریف ساطع می شود.
معماری داخلی مسجد آبی
در دیواره های داخلی مسجد سلطان احمد استانبول بیش از ۲۰ هزار قطعه کاشی دست ساز به کار رفته است؛ که در دهکده باستانی ایزنیک پخته شده اند. این کاشی ها با طرح هایی از گل های لاله، میوه ها و درختان سرو تزیین شده اند که هر کدام در فرهنگ عثمانی معنای خاصی دارند. نور خورشید که از ۲۶۰ پنجره به داخل می تابد، روی این کاشی ها می رقصد و فضایی روحانی و ماورایی ایجاد می کند. این هر بیننده ای را برای دقایقی در جایش میخکوب می کند.
تفاوت طراحی گنبدهای پایینی و بالایی در نورپردازی
نکته ظریفی که شاید کمتر کسی به آن دقت کند، تغییر رنگ و طرح کاشی ها در ارتفاعات مختلف مسجد سلطان احمد استانبول است. در قسمت های پایینی، طرح ها بیشتر سنتی و پر از جزییات هستند اما هرچه نگاهتان به سمت گنبد اصلی بالا می رود، رنگ ها روشن تر و طرح ها انتزاعی تر می شوند. این نوع طراحی را آگاهانه انجام داده اند تا حس سبکی و صعود به آسمان را در ذهن نمازگزاران تداعی کند و شکوه فضا را دوچندان نشان دهد.
داستان جنجالی شش مناره مسجد
یکی از منحصربه فردترین ویژگی های مسجد سلطان احمد استانبول (که آن را از تمام مساجد دیگر ترکیه متمایز می کند)، داشتن ۶ مناره بلند و کشیده است. در آن زمان، تنها مسجدی که ۶ مناره داشت، مسجدالحرام در مکه بود و این اقدام سلطان احمد به عنوان یک گستاخی بزرگ تلقی شد.
اشتباه شنیداری معمار یا قدرت نمایی پنهان سلطان
افسانه های محلی می گویند سلطان به معمارش گفته بود مناره ها را “طلایی” (Altin) بسازد. اما معمار به اشتباه تصور کرد که سلطان گفته “شش” (Alti) مناره بسازد. البته بسیاری از تاریخ نگاران معتقدند این فقط یک توجیه برای فرار از انتقادات مذهبی بود. و سلطان واقعاً می خواست با داشتن شش مناره، برتری معماری استانبول را به رخ جهانیان بکشد.
چگونگی حل این بحران توسط سلطان احمد
وقتی اعتراضات در دنیای اسلام بالا گرفت، سلطان احمد راه حل هوشمندانه ای پیدا کرد. او به جای اینکه مناره های مسجد خودش را تخریب کند، هزینه ای را تقبل کرد تا مناره هفتم را برای مسجدالحرام در مکه بسازند. با این کار، احترام مکه حفظ شد و مسجد سلطان احمد استانبول هم توانست با همان شش مناره زیبا و با شکوهش به عنوان یکی از خاص ترین بناهای جهان باقی بماند.
قوانین و آداب ورود به مسجد آبی
مسجد سلطان احمد استانبول هنوز هم یک مکان مقدس فعال است و صدای اذان پنج بار در روز از گلدسته هایش به گوش می رسد. پس بازدید از آن قوانین خاص خودش را دارد. رعایت این نکات باعث می شود نه تنها به عقاید محلی ها احترام بگذارید، بلکه تجربه ای بی دردسر و لذت بخش داشته باشید.
- پوشش مناسب و محترمانه: خانم ها حتماً باید موهای خود را بپوشانند و از لباس های گشاد که دست و پا را می پوشاند استفاده کنند. آقایان هم نباید با شلوارک وارد محیط مسجد شوند. اگر لباس مناسب همراه ندارید، در ورودی مسجد لباس های مخصوص را به صورت رایگان به شما امانت می دهند.
- کفش ها را در کیسه بگذارید: طبق سنت اسلامی، کسی با کفش وارد فرش های مسجد نمی شود. در بدو ورود باید کفش هایتان را دربیاورید و در کیسه های پلاستیکی که به شما می دهند بگذارید و با خودتان حمل کنید.
- سکوت را در شبستان رعایت کنید: به یاد داشته باشید که در گوشه ای از مسجد ممکن است افرادی در حال راز و نیاز باشند. از فریاد یا خنده با صدای بلند خودداری کنید تا آرامش فضا به هم نخورد.
- زمان بندی بر اساس اوقات شرعی: حدود نیم ساعت قبل از هر اذان تا یک ساعت بعد از آن، درهای مسجد به روی گردشگران بسته می شود. تا نمازگزاران بتوانند به راحتی عبادت کنند. بهترین زمان برای بازدید، فاصله بین نماز صبح و ظهر است.
مقایسه مسجد سلطان احمد استانبول با رقیب دیرینه اش ایاصوفیه
بسیاری از مسافران می پرسند که بین این دو بنای بزرگ که دقیقا روبروی هم هستند، کدام یک دیدنی تر است. در واقع این دو مسجد، مثل دو قطب متفاوت از تاریخ استانبول هستند که هر کدام زیبایی های خاص خود را دارند.
| ملاک مقایسه | مسجد سلطان احمد | ایاصوفیه (Hagia Sophia) |
|---|---|---|
| قدمت تاریخی | حدود ۴۰۰ سال (دوران اسلامی) | حدود ۱۵۰۰ سال (دوران بیزانس) |
| سبک معماری | معماری کلاسیک عثمانی | معماری اصیل بیزانسی و رومی |
| تزیینات داخلی | کاشی کاری های آبی و خطاطی | موزاییک های طلا و نقاشی های مسیحی |
| حس و حال فضا | روشن، دلباز و آرامش بخش | عظیم، سنگین و پر از رمز و راز |
| تعداد مناره | ۶ مناره کشیده | ۴ مناره که بعداً اضافه شده |
قسمت های مختلف حیاط مسجد سلطان احمد استانبول
قبل از اینکه وارد فضای داخلی شوید، حتماً زمانی را در حیاط بزرگ و دلباز آن سپری کنید. این حیاط به اندازه خود شبستان مسجد وسعت دارد و در وسط آن یک وضوخانه سنگی بسیار زیبا خواهید دید. سقف های گنبدی دورتادور حیاط، سایبان های خنکی برای استراحت مسافران خسته فراهم می کنند.
معنای زنجیر آهنی ورودی حیاط
اگر از سمت میدان اسب دوانی وارد شوید، یک زنجیر آهنی بزرگ را می بینید که در ارتفاع کمی از در ورودی آویزان است. در قدیم، حتی سلطان هم وقتی می خواست با اسب وارد حیاط شود، مجبور بود سرش را خم کند تا به زنجیر برخورد نکند. این زنجیر نمادی بود برای اینکه به همه، حتی پادشاه، یادآوری کند که در مقابل عظمت خداوند باید متواضع و فروتن باشند.
تماشای رقص فواره ها در شب های رویایی میدان
پیشنهاد می کنم یک بار هم در شب به دیدن مسجد سلطان احمد استانبول بروید. نورپردازی مناره ها و گنبدها در تاریکی شب، تصویری رویایی می سازد که با هیچ کجای دیگر دنیا قابل مقایسه نیست. نشستن روی نیمکت های میدان، تماشای فواره های رنگی و گوش دادن به صدای همزمان اذان از چندین مسجد اطراف، تجربه ای است که تا آخر عمر در حافظه تان باقی خواهد ماند.
تاثیر معماری ایرانی بر ساختار و زیبایی های مسجد آبی
شاید برایتان جالب باشد که بدانید رگه هایی از هنر و معماری ایرانی هم در دل این بنای عثمانی دیده می شود. معماران آن زمان به شدت تحت تاثیر هندسه و تزیینات بناهای ایرانی بودند. و این موضوع را می توان در نوع کتیبه نگاری ها و خطاطی های روی دیوارها به وضوح دید.
خیلی از خطاطی های ظریفی که بر روی دیوارهای داخلی مسجد سلطان احمد استانبول می بینید، با الهام از سبک های اصیل اسلامی-ایرانی هستند. آیات قرآن که با رنگ های طلایی و مشکی روی پس زمینه آبی نوشته شده اند، تعادلی بین قدرت و ظرافت ایجاد کرده اند. این تلفیق هنری نشان می دهد که در آن دوران، استانبول مرکزی برای بهترین هنرمندان از سراسر جهان اسلام بوده است.
جاذبه های اطراف منطقه سلطان احمد
وقتی بازدیدتان از مسجد سلطان احمد استانبول تمام شد، هنوز کارهای زیادی در این محله دارید. این منطقه به قدری غنی است که می توانید یک روز کامل را فقط در چند خیابان اطراف سپری کنید.
- آب انبار باستانی باسیلیکا: درست در چند قدمی مسجد، دنیایی زیرزمینی با ستون های عظیم و سرهای مدوسا منتظر شماست. خنکای آب انبار باسیلیکا در تابستان بسیار دلچسب است.
- موزه ایاصوفیه: رقیب مستقیم مسجد آبی استانبول است و در جبهه مقابل آن قرار دارد. دیدن تقابل معماری این دو بنا در کنار هم، درس تاریخ بزرگی به هر مسافری می دهد.
- کاخ توپکاپی: کاخ توپکاپی محل زندگی سلاطین عثمانی بود که مجموعه ای از جواهرات، لباس ها و حرم سرای معروفشان را در خود دارد.
- بازار آراستا: بازاری کوچک و دنج درست پشت مسجد، که مناسب خرید سوغاتی های باکیفیت و ادویه های خوش عطر است. این بازار بسیار خلوت تر و بهتر از بازار بزرگ استانبول است.
- میدان اسب دوانی یا هیپودروم: مکانی که ستون های باستانی مصر و یونان در آن قرار دارند و روزگاری محل مسابقات ارابه رانی بزرگ بوده است.
در نهایت، مسجد سلطان احمد استانبول فقط یک توقفگاه توریستی نیست. بلکه فرصتی است تا برای لحظاتی از دنیای مدرن جدا شوید و به تماشای زیبایی و آرامش آن بنشینید.
فرقی نمی کند که به معماری علاقه دارید یا به دنبال یک تجربه معنوی هستید، این بنا چیزی دارد که دقیقاً قلب شما را نشانه بگیرد. پس در برنامه تان برای سفر به استانبول، به جای عجله برای دیدن مراکز خرید استانبول، زمانی را به خلوت کردن زیر گنبدهای بزرگ این مسجد اختصاص دهید.
سوالات متداول درباره مسجد سلطان احمد استانبول
بله درهای این مسجد به روی پیروان تمام ادیان و توریست ها باز است و همه می توانند از زیبایی های معماری آن لذت ببرند.
راحت ترین راه استفاده از خط فونیکولار F1 به سمت ایستگاه کاباتاش و سپس سوار شدن به تراموا خط T1 است. که شما را دقیقاً در ایستگاه سلطان احمد پیاده می کند.
بله عکاسی بدون فلاش برای گردشگران آزاد است. اما توجه داشته باشید که از نمازگزاران در حال عبادت عکس نگیرید چون این کار بی احترامی تلقی می شود.
اگر بخواهید با دقت کاشی ها و جزییات معماری را ببینید، حدود ۴۵ دقیقه تا یک ساعت زمان کافی است.
بله اما به دلیل برگزاری نماز جمعه که بسیار شلوغ است، بازدید گردشگران در صبح جمعه محدود می شود. بهتر است بعد از ساعت ۲ بعد از ظهر مراجعه کنید.
