راهنمای کامل آشنایی با بندر جبل علی دبی | بزرگترین بندر مصنوعی جهان

اگر اهل تجارت باشید یا حتی یک بار گذرتان به بازارهای جنوب ایران افتاده باشد، حتماً نام این غول دنیای لجستیک را شنیده اید. بندر جبل علی دبی فقط یک لنگرگاه ساده برای کشتی ها نیست. این بندر قلب تپنده اقتصاد امارات و بزرگترین بندر ساخت دست بشر در کل سیاره زمین است؛ که توانسته معادلات تجارت جهانی را تغییر دهد.

در این مقاله از مجله گردشگری مای سفر می خواهیم از نزدیک با این سازه عظیم آشنا شویم و ببینیم چطور یک منطقه شن زار متروک در چند دهه به شلوغ ترین نقطه خلیج فارس تبدیل شد. در جدول زیر یک نمای کلی از مهم ترین ویژگی های این بندر استراتژیک را برایتان آماده کرده ایم تا در همین ابتدا با ابعاد ماجرا آشنا شوید.

ویژگی های کلیدی	جزئیات و آمار
موقعیت مکانی	۳۵ کیلومتری جنوب غربی شهر دبی
تعداد ترمینال ها	۴ ترمینال کانتینری پیشرفته
ظرفیت جابجایی	بیش از ۲۲.۴ میلیون کانتینر در سال
تعداد اسکله ها	بیش از ۶۷ اسکله فعال
رتبه جهانی	دهمین بندر شلوغ دنیا و بزرگترین بندر خاورمیانه
شرکت بهره بردار	دی پی ورلد (DP World)

داستان ساخت بندر جبل علی دبی

شاید باورتان نشود اما تا همین چند دهه پیش، جایی که امروز بندر جبل علی دبی در آن خودنمایی می کند، چیزی جز شن زار و ساحلی متروکه نبود. در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی، شیخ راشد بن سعید آل مکتوم تصمیمی گرفت که در آن زمان خیلی ها آن را دیوانگی می دانستند.

او دستور داد بزرگترین بندر مصنوعی جهان را در فاصله ای دور از مرکز شهر بسازند. در آن زمان دبی بندر “راشد” را داشت که به خوبی کار می کرد، اما نگاه حاکم دبی به دهه های آینده بود. او می دانست که اگر دبی بخواهد به یک قطب جهانی تبدیل شود، نیاز به زیرساختی دارد که هیچ محدودیتی برای رشد نداشته باشد.

عملیات ساخت و خاک برداری این پروژه آنقدر عظیم بود که گفته می شود حجم خاک جابجایی در آن با پروژه های بزرگی مثل پاناما رقابت می کند. سرانجام در سال ۱۹۷۹، این بندر به طور رسمی افتتاح شد و از آن زمان تا امروز، هر سال با سرعت عجیبی توسعه یافته است.

امروز بندر جبل علی دبی نه تنها یک بندر، بلکه یک نماد از اراده برای تبدیل غیرممکن ها به واقعیت است. این بندر توانست دبی را از یک شهر وابسته به نفت و تجارت های کوچک، به دروازه اصلی ورود کالا به کل منطقه خاورمیانه، آفریقا و شبه قاره هند تبدیل کند.

موقعیت جغرافیایی و استراتژیک این بندر

وقتی به نقشه نگاه می کنید، متوجه می شوید که بندر جبل علی دبی دقیقاً در نقطه تلاقی شرق و غرب قرار گرفته است. این بندر به عنوان یک “هاب” یا مرکز توزیع عمل می کند. یعنی کشتی های غول پیکر اقیانوس پیما که از چین، اروپا یا آمریکا می آیند، بارهای خود را اینجا تخلیه می کنند و سپس این بارها با کشتی های کوچک تر به بنادر ایران، کویت، قطر، بحرین و حتی کشورهای آفریقایی فرستاده می شوند.

این موقعیت باعث می شود که بیش از ۱۸۰ خط کشتیرانی دنیا، این بندر را به عنوان یکی از مقاصد اصلی خود انتخاب کنند. دسترسی راحت به آب های آزاد و عمق زیاد اسکله ها باعث شده که “مگا شیپ ها” (بزرگترین کشتی های کانتینری جهان)، بتوانند بدون هیچ مشکلی در بندر جبل علی دبی پهلو بگیرند. در واقع این بندر مانند یک چهارراه بزرگ عمل می کند که امنیت و سرعت جابجایی کالا در آن، حرف اول را در منطقه می زند.

ترمینال های چهارگانه بندر جبل علی

این بندر عظیم را به یک باره نساختند بلکه در طول سال ها، ترمینال های مختلفی به آن اضافه کردند که هر کدام از آن ها شاهکاری در مهندسی لجستیک هستند.

ترمینال شماره یک

این ترمینال قدیمی ترین بخش بندر است که هنوز هم با قدرت کار می کند و بخش بزرگی از جابجایی های عمومی را بر عهده دارد.

ترمینال های شماره دو و سه

اوج هنر در این دو ترمینال دیده می شود که کاملاً اتوماتیک هستند. ترمینال شماره سه در زمان افتتاح، یکی از مدرن ترین سازه های دریایی جهان بود. در این بخش، جرثقیل های غول پیکر به صورت کنترل از راه دور هدایت می شوند و دقت جابجایی کالا در آن ها به چند سانتی متر می رسد.

ترمینال شماره چهار

برنامه توسعه بندر جبل علی دبی به همین جا ختم نمی شود و ترمینال شماره چهار نیز با ظرفیت های خیره کننده در حال اضافه شدن است تا دبی بتواند رتبه خود را در میان ده بندر برتر جهان حفظ کند و حتی ارتقا دهد.

هر کدام از این ترمینال ها مجهز به سیستم های پیشرفته اسکن کالا هستند که امنیت را در کنار حفظ سرعت، تأمین می کنند.

رابطه بندر با منطقه آزاد جبل علی یا همان جافزا

اگر بخواهیم درباره موفقیت بندر جبل علی دبی صحبت کنیم، محال است نام منطقه آزاد جبل علی (JAFZA) را نیاوریم. این منطقه آزاد که دقیقاً در کنار بندر قرار دارد، مکمل اصلی فعالیت های تجاری است. ایده هوشمندانه دبی این بود که بندر و کارخانه را در کنار هم قرار دهد. وقتی کالا از کشتی تخلیه می شود، بدون اینکه نیاز به تشریفات گمرکی پیچیده و پرداخت عوارض ورود به کشور داشته باشد، مستقیم وارد کارخانه ها و انبارهای منطقه آزاد می شود.

برندهای مشهور و غول های دنیای تجارت در بندر جبل علی

در حال حاضر بیش از ۹ هزار شرکت از سراسر جهان در کنار بندر جبل علی دبی دفتر و کارخانه دارند. از غول های تکنولوژی مثل سامسونگ و اپل گرفته تا برندهای بزرگ خودروسازی و مواد غذایی، همگی از این زیرساخت استفاده می کنند. این پیوند باعث می شود که هزینه های حمل ونقل به شدت کاهش یابد.

یک کالا می تواند در کارخانه ای در جافزا تولید شود و تنها در عرض چند ساعت سوار کشتی شود و به مقصد اروپا یا آسیا حرکت کند. این مدل اقتصادی باعث می شود که بندر جبل علی سهمی بیش از ۳۰ درصد در تولید ناخالص داخلی (GDP) کل شهر دبی داشته باشد.

پل لجستیکی بین دریا و هوا در دبی چگونه کار می کند؟

یکی از ویژگی های منحصر به فردی که بندر جبل علی دبی را از سایر بنادر دنیا متمایز می کند، مفهوم “پل لجستیکی” است. دبی توانسته بندر جبل علی را به فرودگاه بین المللی آل مکتوم که در فاصله بسیار نزدیکی قرار دارد، متصل کند. این اتصال از طریق یک راهروی گمرکی آزاد انجام می شود که به آن “کریدور دبی” می گویند.

تصور کنید باری به صورت دریایی وارد بندر جبل علی می شود اما صاحب کالا برای رساندن آن به اروپا عجله دارد. این بار می تواند در کمتر از ۴۵ دقیقه از روی کشتی تخلیه و به داخل هواپیمای باری در فرودگاه منتقل شود.

این سرعت عمل در ترکیب حمل ونقل دریایی و هوایی در هیچ جای دیگر دنیا با این کیفیت وجود ندارد. این موضوع باعث می شود که شرکت های بزرگ زنجیره تأمین، دبی را به عنوان انبار مرکزی خود برای توزیع کالا در کل نیم کره شرقی زمین انتخاب کنند.

تکنولوژی و هوش مصنوعی در بندر جبل علی دبی

امروزه دیگر دوران کارگرانی که با دست بار جابجا می کردند گذشته است. وقتی وارد محوطه بندر جبل علی می شوید، بیشتر از اینکه آدم ببینید، ماشین های غول پیکر و ربات های خودران می بینید. شرکت دی پی ورلد سرمایه گذاری سنگینی روی هوش مصنوعی انجام داده است تا فرآیند تخلیه و بارگیری کالا را بهینه سازی کند.

سیستم هایی در این بندر فعال هستند که مسیر حرکت هر کانتینر را از قبل پیش بینی می کنند تا کمترین میزان جابجایی اضافی انجام شود. همچنین پهپادهای شناسایی به صورت ۲۴ ساعته امنیت محوطه را چک می کنند. هدف نهایی مسئولان بندر جبل علی دبی این است که به زودی به یک بندر کاملاً بدون کربن و هوشمند تبدیل شوند.

استفاده از خودروهای برقی برای جابجایی بار در داخل محوطه و پنل های خورشیدی برای تأمین برق ساختمان ها، بخشی از پروژه های “بندر سبز” دبی است که در حال اجرا می باشند.

تأثیر اقتصادی این بندر بر تجارت ایران و منطقه خاورمیانه

برای ما ایرانی ها، بندر جبل علی دبی نامی بسیار آشناست. بخش بزرگی از کالاهای وارداتی به ایران، ابتدا در این بندر تخلیه و سپس با لنج ها یا کشتی های کوچک تر (فیدر) به بنادر جنوبی ما مثل بندرعباس، بوشهر و خرمشهر حمل می شوند. در واقع این بندر به عنوان ایستگاه میانی برای تجارت ایران با دنیا عمل می کند.

با اینکه در سال های اخیر ایران تلاش کرده بندر شهید رجایی را توسعه دهد، اما هنوز هم بندر جبل علی به دلیل زیرساخت های مالی و بانکی و همچنین سرعت بالای ترخیص کالا، مقصد محبوب بسیاری از تجار ایرانی است. در جدول زیر می توانید خدماتی که این بندر به تاجران و خطوط کشتیرانی ارائه می دهد را مشاهده کنید.

خدمات ارائه شده	توضیحات کاربردی
تخلیه و بارگیری سریع	بهره گیری از پیشرفته ترین جرثقیل های STS در جهان
انبارهای مجهز	دارای انبارهای سردخانه بزرگ برای کالاهای فاسدشدنی
کریدور دریایی-هوایی	انتقال کالا به فرودگاه در کمتر از یک ساعت
خدمات سوخت رسانی	تأمین سوخت برای بزرگترین تانکرهای نفت کش
تعمیرات کشتی	وجود حوضچه های خشک برای تعمیرات اساسی کشتی ها

رقبای جدید بندر جبل علی دبی

در سال های اخیر، بنادر دیگری در منطقه مثل بندر “حمد” در قطر، بندر “خلیفه” در ابوظبی و بندر “صُحار” در عمان به شدت در حال توسعه هستند تا بخشی از سهم بازار بندر جبل علی را بگیرند. اما دبی با تکیه بر دهه ها تجربه و اکوسیستم کاملی که در جبل علی ایجاد کرده (ترکیب بندر، منطقه آزاد و فرودگاه)، هنوز هم فاصله زیادی با رقبای خود دارد.

بزرگترین چالش فعلی برای بندر جبل علی دبی، تغییرات در مسیرهای تجارت جهانی و مسائل سیاسی منطقه است. اما تاریخ نشان می دهد که مدیران این بندر همیشه یک قدم جلوتر فکر می کنند. آن ها به جای ترس از رقیب، در حال سرمایه گذاری در بنادر دیگر کشورهای دنیا هستند تا زنجیره تأمین خود را جهانی کنند. امروز نام جبل علی نه فقط در دبی، بلکه در مدیریت بنادر لندن، روتردام و حتی بنادر آفریقایی هم شنیده می شود.

سوالات متداول درباره بندر جبل علی دبی