معرفی ۱۵ تا از بهترین فستیوال های ایرانی باستانی + زمان و محل برگزاری

تقویم ما ایرانی ها پر از بهانه برای شادی و دورهمی است. از همان عطر سنبل و اسکناس های تانخورده نوروز گرفته تا قرمزی انار یلدا؛ همه ما با این رسم و رسوم بزرگ شده ایم و آن ها را زندگی کرده ایم. اما شاید خیلی از ما هنوز شکوهِ خرمن آتش در جشن سده یا عطرِ مست کننده کوچه باغ های قمصر در فصل گلاب گیری را از نزدیک ندیده ایم.

سفر در زمان برگزاری این جشنواره ها، حال وهوای دیگری دارد؛ انگار شهرها زنده تر و مردم مهربان ترند. در این مقاله از مجله گردشگری مای سفر، یک برنامه سفرهیجان انگیز جلوی رویتان می گذاریم تا این بار، مقصدتان را با زمان برگزاری این ۱۵ فستیوال جذاب تنظیم کنید و ایران را در شادترین حالت خودش ببینید.

۱. جشن باستانی نوروز؛ رستاخیز طبیعت

نوروز، پادشاه فستیوال های ایرانی و کهن ترین جشن ملی ماست که شهرتی جهانی دارد و در یونسکو نیز ثبت شده است. این جشن همزمان با لحظه اعتدال بهاری و بیداری طبیعت آغاز می شود. همانطور که می دانید حال و هوای ایران در روزهای منتهی به نوروز بسیار دیدنی است؛ خیابان های شلوغ، بوی سنبل و سمنوی تازه، و مردمی که با هیجان مشغول خرید و خانه تکانی هستند.

سفره هفت سین نماد اصلی این جشن است که هر سین آن (سیب، سبزه، سمنو و…) معنای خاصی از سلامتی و برکت دارد. دید و بازدیدها، پوشیدن لباس نو و سیزده بدر (روز طبیعت) که پایان بخش این جشن است، تجربه ای متفاوت از فرهنگ ایرانی را به گردشگران نشان می دهد.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۱ تا ۱۳ فروردین (Late March)	سراسر ایران

۲. جشنواره گلاب گیری کاشان؛ رایحه ای بهشتی

اردیبهشت که می شود، شهر کویری کاشان و شهرهای اطرافش (قمصر و نیاسر) به قطعه ای از بهشت تبدیل می شوند. جشنواره گلاب گیری یکی از معطرترین و توریستی ترین فستیوال های ایرانی است. در این زمان، هزاران هکتار باغ گل محمدی شکوفه می دهند و کشاورزان صبح زود، قبل از طلوع آفتاب، گلبرگ ها را می چینند تا عطرشان حفظ شود.

گردشگران می توانند فرآیند سنتی تقطیر گلاب را در دیگ های مسی بزرگ از نزدیک ببینند. بوی مست کننده گلاب در کوچه پس کوچه های کاشان می پیچد و شما می توانید تازه ترین عرقیات و غنچه های گل را به عنوان سوغات تهیه کنید.

زمان برگزاری	محل برگزاری
نیمه اردیبهشت تا نیمه خرداد (May – June)	کاشان، قمصر، نیاسر

۳. جشن سده؛ پیروزی نور بر تاریکی

جشن سده یکی از جشن های بزرگ زرتشتیان و از باشکوه ترین فستیوال های ایرانی در فصل زمستان است. این جشن نمادین، یادآور کشف آتش و غلبه گرما و نور بر سرما و تاریکی است. طبق افسانه ها، هوشنگ شاه (از پادشاهان پیشدادی) در این روز آتش را کشف کرد.

مراسم اصلی شامل برپایی یک کوه عظیم از هیزم است. موبدان زرتشتی با لباس های سفید و در حالی که سرودهای ملی مذهبی می خوانند و دست در دست هم دارند، آتش را برمی افروزند. گرمای این آتش عظیم در چله زمستان و شور و هیجان مردمی که دور آن جمع شده اند، صحنه ای حیرت انگیز خلق می کند.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۱۰ بهمن (30th January)	یزد و کرمان (و برخی نقاط تهران)

۴. شب یلدا؛ طولانی ترین شب سال

یلدا یا شب چله، جشنی خانوادگی و صمیمی است که در آخرین شب پاییز و بلندترین شب سال برگزار می شود. فلسفه این جشن، بیدار ماندن تا سپیده دم برای تماشای طلوع خورشید و غلبه نور بر تاریکی است.

در این شب، خانواده ها دور هم جمع می شوند و سفره ای رنگین از انار (نماد شادی و زایش)، هندوانه (نماد گرمای تابستان) و آجیل پهن می کنند. بخش جدایی ناپذیر یلدا، حافظ خوانی و فال حافظ است که بزرگترها برای جمع انجام می دهند. اگر در این زمان در ایران باشید، کافه ها، رستوران ها و هتل ها برنامه های ویژه ای برای یلدا دارند تا گردشگران هم طعم این دورهمی شیرین را بچشند.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۳۰ آذر (21st December)	سراسر ایران (خانه ها و مراکز عمومی)

۵. جشن برداشت انگور (شان در)؛ مستی تاکستان ها

شهرهای ملایر و ارومیه قطب های تولید انگور در ایران هستند و در اواخر تابستان جشن شکرگزاری برداشت انگور را برگزار می کنند. این جشن که در میان مسیحیان ارومیه به “شان در” معروف است، یکی از مهم ترین فستیوال های ایرانی و نمادی از برکت و فراوانی است.

در این جشن ها، مردم با لباس های محلی به باغ ها می روند، انگور می چینند و طی مراسمی شاد با موسیقی محلی آذری یا لری، انگورها را برای تهیه شیره و کشمش آماده می کنند. چشیدن طعم تازه ی انواع انگور و محصولات جانبی آن، شیرین ترین بخش این سفر خواهد بود.

زمان برگزاری	محل برگزاری
شهریور ماه (September)	ارومیه، ملایر

۶. جشن تیرگان؛ آب بازی در گرمای تابستان

تیرگان جشنی باستانی در میان فستیوال های ایرانی است که با آب و باران گره خورده است. روایات مختلفی برای آن وجود دارد؛ یکی مربوط به حماسه آرش کمانگیر که جانش را در تیر گذاشت تا مرز ایران را مشخص کند، و دیگری مربوط به فرشته باران.

در این جشن، مردم در کنار رودخانه ها و چشمه ها جمع می شوند و روی هم آب می پاشند. همچنین رسم است که دستبندی از هفت رنگ تارتنیده به نام “تیر و باد” به دست می بندند و بعد از ۹ روز آن را به باد می سپارند. اگرچه این جشن امروزه کمرنگ شده، اما هنوز در مناطقی از مازندران (به نام سیزده شو) و فراهان و همچنین در بین زرتشتیان با شور و حال خاصی برگزار می شود.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۱۳ تیر (Early July)	مازندران، فراهان، یزد

۷. جشن اَمُردادگان؛ میثاق با جاودانگی طبیعت

در اوج گرمای تابستان، زمانی که طبیعت سبزترین لباسش را به تن دارد، ایرانیان باستان جشنی باشکوه به نام “اَمُردادگان” برگزار می کردند. واژه “اَمُرداد” به معنی بی مرگی و جاودانگی است و در اساطیر ایرانی، فرشته نگهبان گیاهان و سرسبزی روی زمین است.

این جشن که در هفتم مردادماه برگزار می شود، یکی از باستانی ترین فستیوال های ایرانی و در واقع روزی برای ستایش طبیعت و “روز درختکاری” در ایران بوده است. نیاکان ما در این روز به دشت ها و باغ ها می رفتند، در کنار چشمه ها و درختان جشن می گرفتند و عهد می بستند که هیچ شاخه ای را نشکنند و به گیاهان آسیب نزنند. امروزه این جشن زیبا توسط زرتشتیان و دوست داران محیط زیست در شهرهایی مثل یزد و کرمان با نیایش و شادی در دل طبیعت زنده نگه داشته شده است.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۳ تا ۷ مرداد ماه	یزد، کرمان، مراکز فرهنگی و دشت های سرسبز

۸. جشنواره طلای سرخ (زعفران)؛ گنجینه کویر

خراسان جنوبی مهد زعفران جهان است. در اواسط پاییز، مزارع این منطقه با گل های بنفش زعفران پوشیده می شود. جشنواره برداشت زعفران که یکی از زیباترین فستیوال های ایرانی است فرصتی خواهد بود تا گردشگران سختی و ظرافت کار کشاورزان را ببینند.

گل های زعفران باید قبل از طلوع آفتاب چیده شوند تا عطرشان حفظ شود. در این تورها و جشنواره ها، شما می توانید در چیدن گل ها مشارکت کنید، فرآیند جدا کردن کلاله قرمز (طلای سرخ) را یاد بگیرید و غذاهای محلی خوشمزه خراسانی را تجربه کنید.

زمان برگزاری	محل برگزاری
آبان ماه (November)	تربت حیدریه، قائنات (خراسان)

۹. جشن مهرگان؛ ستایش دوستی و عهد

مهرگان بعد از نوروز، بزرگترین جشن ایران باستان در میان فستیوال های ایرانی است. این جشن در ماه مهر (آغاز پاییز) و به مناسبت برداشت محصول و همچنین پیروزی فریدون بر ضحاک ماردوش برگزار می شده و نام آن از “مهر” به معنی نور خورشید، دوستی و پیمان گرفته شده است.

امروزه این جشن بیشتر توسط هموطنان زرتشتی در شهرهای یزد و کرمان برگزار می شود. سفره ای ارغوانی رنگ پهن می شود که در آن گل، میوه (به ویژه انار و سیب سرخ)، آجیل و گلاب قرار دارد. موسیقی سنتی و نیایش های گروهی، حال و هوای معنوی و تاریخی خاصی به این مراسم می دهد.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۱۶ مهر (Early October)	مراکز زرتشتیان (یزد و کرمان)

۱۰. چهارشنبه سوری؛ رقص آتش قبل از بهار

چهارشنبه سوری پیش درآمد نوروز و یکی از هیجان انگیزترین فستیوال های ایرانی است که در آخرین شب چهارشنبه سال برگزار می شود. این جشن ریشه در آیین های پاکسازی و دور کردن نحسی و بیماری قبل از سال نو دارد.

مردم در کوچه و خیابان آتش روشن می کنند و با پریدن از روی آن جمله معروف “زردی من از تو، سرخی تو از من” را می خوانند تا بیماری و غم را به آتش بدهند و گرما و انرژی بگیرند. آتش بازی، خوردن آجیل مشکل گشا و مراسم قاشق زنی (که شبیه به هالووین غربی هاست) از دیگر رسوم این شب پرهیاهو است.

زمان برگزاری	محل برگزاری
آخرین سه شنبه شب سال (Mid-March)	سراسر ایران

۱۱. جشنواره بهارنارنج؛ مستی در کوچه باغ ها

اردیبهشت فقط ماهِ گلاب نیست؛ ماهِ بهارنارنج هم هست. اگر در این ماه به شیراز یا شهرهای شمالی (مثل بابل و ساری) سفر کنید، عطر شکوفه های نارنج شما را مدهوش می کند.

جشنواره ملی بهارنارنج از دیدنی ترین فستیوال های ایرانی است که با هدف معرفی خواص این گیاه دارویی و سنتی برگزار می شود. در این جشنواره ها، غرفه های عرضه عرق بهارنارنج، مربا، دمنوش و صنایع دستی برپا می شود و فضای شهر پر از عطر زندگی است.

زمان برگزاری	محل برگزاری
اردیبهشت ماه	شیراز، بابل، ساری

۱۲. سپندارمذگان؛ روز عشق اصیل ایرانی

قرن ها پیش از آنکه ولنتاین در غرب شکل بگیرد، ایرانیان باستان روزی را برای گرامی داشت عشق، زمین و زن جشن می گرفتند. سپندارمذگان یا جشن اسفندگان، روز پاسداشت جایگاه مادران و همسران در میان فستیوال های ایرانی است.

در ایران باستان، در این روز زنان بر تخت پادشاهی می نشستند و مردان به آن ها هدیه می دادند و از آن ها اطاعت می کردند. امروزه این جشن دوباره در میان جوانان و خانواده های ایرانی احیا شده است. اگر در این تاریخ در ایران باشید، می توانید شاهد خرید گل و هدیه و برگزاری جشن های فرهنگی در پاسداشت فرهنگ باستان باشید.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۵ اسفند (24th February)	سراسر ایران (مراکز فرهنگی)

۱۳. جشنواره انار؛ یاقوت های سرخ پاییز

پاییز فصل برداشت انار، میوه بهشتی ایران است. ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انار در جهان است و شهرهای مختلفی این برداشت را جشن می گیرند. معروف ترین جشنواره انار در شهر “ساوه” و منطقه “هورامان” (کردستان) برگزار می شود.

در جشنواره انار صدانه (هورامان)، زنان و مردان کُرد با لباس های محلی زیبا و رنگارنگ، انارها را می چینند و با مراسمی خاص شکرگزاری می کنند. در این فستیوال می توانید فرآیند درست کردن رب انار سنتی را ببینید، از طعم ملس انارهای تازه لذت ببرید و با فرهنگ غنی مردم غرب ایران آشنا شوید. این یکی از خوشمزه ترین فستیوال های ایرانی است.

زمان برگزاری	محل برگزاری
اواخر مهر (Late October)	روستاهای هورامان (کردستان)، ساوه

۱۴. جشن خرمن؛ شکرگزاری شالیکاران

شمال ایران یعنی برنج، و پایان فصل درو یعنی جشن خرمن. این جشن سنتی پس از ماه ها تلاش سخت شالیکاران در مزارع برنج گیلان و مازندران برگزار می شود تا خستگی از تن کشاورزان به در شود.

جشن خرمن از پرشورترین و شادترین فستیوال های ایرانی است. عروس بران نمادین، اجرای موسیقی محلی گیلکی و مازنی، بازی های بومی و از همه جذاب تر، مسابقات کشتی گیله مردی که پهلوانان محلی در آن زورآزمایی می کنند، از بخش های دیدنی این فستیوال است.

زمان برگزاری	محل برگزاری
شهریور و مهر ماه	گیلان و مازندران (روستاها)

۱۵. جشن بهمنگان؛ روز پدر و پاسداشت حیوانات

در اوج سرمای زمستان، درست چند روز بعد از جشن سده، نیاکان ما جشنی داشتند که نشان دهنده فرهنگ بالا و شعور و اخلاق در ایران باستان بوده است: جشن بهمنگان (یا بهمنجه).

واژه “بهمن” از “وُهومن” می آید که به معنی “اندیشه نیک” است. در باورهای کهن، بهمن فرشته نگهبان حیوانات سودمند بود. به همین دلیل، ایرانیان باستان در این روز (۲ بهمن ماه) از خوردن گوشت پرهیز می کردند و برای حیوانات غذا می بردند.

جالب است بدانید که در برخی متون تاریخی، این روز را نقطه مقابل اسفندگان (روز مادر) و به عنوان “روز پدر” در ایران باستان می دانستند. رسم زیبای این جشن، پختن آشی مخصوص به نام “آش بهمنگان” است که در آن از انواع گیاهان و حبوبات استفاده می شود و نماد همبستگی و سلامت است. امروزه زرتشتیان این روز از فستیوال های ایرانی را با پوشیدن لباس سفید (نماد پاکی) و نیایش همگانی جشن می گیرند.

زمان برگزاری	محل برگزاری
۲ بهمن ماه	یزد، کرمان، تهران، شیراز

در نهایت شرکت در فستیوال های ایرانی، چه گلاب گیری معطر کاشان باشد و چه گرمای آتش سده در یزد، خاطره ای است که برای همیشه در ذهن شما حک خواهد شد.

پیشنهاد می کنیم قبل از سفر، حتماً تاریخ دقیق برگزاری جشنواره ها را (که ممکن است بر اساس سال کشاورزی کمی تغییر کند) چک کنید. سفرتان پر از جشن و شادی!